Nieuw: ‘Ongewenst. De wereldkampioen wielrennen en zijn joodse coach’

‘Albert Richter is een hoogbegaafde sprinter, een getalenteerde renner waarvoor de Duitse wielrensport nu al een eeuwige ereplaats naast zijn succesvolle voorgangers moet inruimen.’ Nog geen twee jaar later probeerde de nationale wielerbond in hetzelfde tijdschrift waarin ze deze lof had toegezwaaid om de wereldkampioen naar de vergetelheid te schrijven: ‘Zijn naam is voor immer uit onze rijen geschrapt.’

Albert Richter en zijn joodse coach Ernst Berliner waren in ongenade gevallen. De beste Duitse baanrenner van de jaren dertig bekocht zijn verzet tegen het Hitler-regime in 1940 met de dood. Zijn wanhopige manager probeerde aan de Holocaust te ontkomen door onder te duiken in Nederland. Jarenlang trok hij met zijn gezin van de ene naar de andere Zaanse schuilplaats, vechtend tegen de wanhoop en onzekerheid.

Gesprekken met tijdgenoten en een lange zoektocht in de archieven geven zicht op de verstoorde levens van twee geroemde, maar desondanks niet geaccepteerde sportvrienden. In het rijk geïllustreerde Ongewenst. De wereldkampioen wielrennen en zijn joodse coach ontrafelen Renate Franz en Erik Schaap de tragische geschiedenis van deze twee onbekende grootheden.

Publicatiedatum: mei 2022
Paperback, 20 x 20 cm
BraveNewBooks
175 pagina’s
€18,96
ISBN 9789464484328

Mooie woorden voor ‘De verraadster’

Het blijft waarderingen regenen voor De verraadster. Na een ****-recensie op de website Traces of War volgde er een dag later een uiterst lovende bespreking door Hans Renders in het radioprogramma Met het oog op morgen. Een paar citaten uit zijn tien minuten durende bespreking wil ik u niet onthouden. “Een spannend en krankzinnig verhaal”, oordeelde biografiespecialist Renders onder meer. En: “Heel erg goed uitgezocht.” De uitzending terugluisteren en -kijken kan hier.

Overigens: De verraadster is ook verkrijgbaar als e-book.

NRC: ‘Interessante case study.’ Trouw: ‘Wervelend.’

Jeroen van der Kris recenseerde in NRC Handelsblad (28-1-2022) De verraadster. Een paar citaten: “Het boek laat gedetailleerd zien hoe verraad in zijn werk kon gaan. (…) De verraadster is een interessante case study van verraad. En dan zit de afloop van het verhaal ook nog eens vol morele dilemma’s.” Ook dagblad Trouw besprak het boek welwillend. “Als kenner van het Zaanse oorlogsverleden kon Schaap er haast niet omheen om ooit haar korte leven grondig uit te pluizen. Met dit boek doet hij dat wervelend.” En tot (voorlopig?) slot recensent Bart Funekotter in OVT (Radio 1): “Een heel aangrijpend boek over menselijk leed.”

‘Ongewenst’, een nieuw boek

Op 2 januari 1940 stierf de voormalige wereldkampioen wielrennen Albert Richter een gewelddadige dood in een Duitse cel. In het voorjaar van 2022 publiceren Renate Franz en ik het levensverhaal van deze Hitler-opponent en zijn joodse coach Ernst Berliner, die als onderduiker in de Zaanstreek de oorlog overleefde. De titel: Ongewenst. De wereldkampioen wielrennen en zijn joodse coach.

De verraadster. De verzetsvrouw die overliep

November 1943. Franci de Munck-Siffels verricht ondergrondse koeriersdiensten en verbergt een joods jongetje in haar huis. Maar wanneer ze ontdekt dat haar man een buitenechtelijke relatie heeft met haar zuster reist ze woedend naar de Sicherheitsdienst en onthult het onderduikadres van haar wederhelft. Het liefdesdrama verandert vanaf dat moment in een niemand ontziende jacht op het verzet. De 23-jarige, verleidelijke Franci ontpopt zich daarbij als een hondsbrutale infiltrante. Ze verraadt ruim honderdvijftig illegalen en joden. Tientallen arrestanten belanden voor het vuurpeloton of in de gaskamer. Geen vrouw weet in zo’n korte tijd zoveel ‘terroristen’ in Duitse handen te spelen als deze Zaanse moeder.
Haar vernietigende arbeid duurt maar kort. Een Knokploeg ontmaskert de te gretige jaagster. Zeven maanden na de impulsief begonnen strafexercitie tegen haar echtgenoot sterft Franci op gruwelijke wijze.

Erik Schaap ontrafelde het onthutsende levensverhaal van een communistische verzetsstrijdster die de verpersoonlijking was van het verraad in oorlogstijd. De verraadster verschijnt op 25 januari 2022 bij uitgeverij Alfabet.

Wekelijks een nieuw artikel

Op Meitomei.nl plaatst Erik Schaap sinds maart 2021 iedere week een nieuw artikel over de jaren 1940-1945. En elke keer is daarin sprake van een onbekend of onderbelicht verhaal. Over de oorlogsdoden van Pieter Bon. De laatste wil van Willem Ragut. De raadselachtige liquidatie van mevrouw Haan. Of de vele fouten op de Zaanse oorlogsmonumenten. Om maar een paar voorbeelden te noemen. De reeks wordt in ieder geval voortgezet tot de zomer van 2021. En wie weet nog wat langer…

De verzetsstrijders van Gouwpark

De publicatie De verzetsstrijders van Gouwpark (44 pagina’s) is gewijd aan zowel het Zaanse verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog als aan de acht Zaandammers die door middel van straatnamen in Gouwpark worden herdacht. Het betreft Gerhardus Docter, Albert Huisman, Machiel van Marle, Pieter Adrianus Smit, Josephus Swolfs, Cornelis van Vugt, Jacob Willemszoon en Cornelis Zwart. Geen van hen overleefde de oorlog. In het boekje worden ze geportretteerd, in tekst en beeld.
De verzetsstrijders van Gouwpark is geschreven door Sjef Swolfs en Erik Schaap. Burgemeester Jan Hamming nam het voorwoord voor zijn rekening en de Zaanse kunstenares Barbara van Marle verlevendigde de publicatie met een toepasselijk grafisch werk.
De komende jaren wordt Gouwpark in etappes opgeleverd. De 250 huishoudens die er hun intrek nemen, krijgen -tegelijk met hun huissleutels- De verzetsstrijders van Gouwpark overhandigd. Andere belangstellenden kunnen het boekje bestellen door overmaking van €10,- per exemplaar naar bankrekening NL34 ASNB 0708 0043 26 ten name van Erik Schaap (onder vermelding van ‘Gouwpark’ en het adres waar het boekje heen moet). De opbrengst komt ten goede aan de Werkgroep Struikelstenen Zaanstad. 

Bekanntmachung/Bekendmaking

Nederland werd tussen 1940 en 1945 volgeplakt met overheidsaffiches. De bezettingsmacht maakte zijn bedoelingen duidelijk met een niet aflatende stroom aanwijzingen, verordeningen en bekendmakingen. Tussen de regels kon de bevolking lezen hoe de oorlog verliep. In 1940 was er meestal nog sprake van zachte drang, maar gedurende de tweede oorlogshelft nam het aantal genadeloze bevelen snel toe. Honderden opeenvolgende nazistische muurbiljetten koppelden een mengeling van ge- en verboden aan straffen voor overtreders. Hoe ernstiger de tekst en zwaarder de sancties, hoe moeilijker het regime standhield.
Het boek Bekanntmachung/Bekendmaking. Het nazisme in affichevorm (1940-1945) bevat een selectie van vijftig affiches die tijdens de Tweede Wereldoorlog de Zaanstreek kleurden. In deze regio kwam alles samen. Hier vond zowel de Februaristaking (1941) als de April-meistaking (1943) en de Spoorwegstaking (1944/’45) plaats, die de bezetter dwongen tot felle tegenacties. Zaandam was begin 1942 de eerste gemeente die ‘Judenrein’ werd gemaakt. De machthebbers waren gebeten op de socialistische Zaanstreek, waar nogal wat weerstand tegen de bezetter leefde. Het gewapend verzet liquideerde er bovengemiddeld veel (vermeende) collaborateurs, met dodelijke represailles tot gevolg. En de Hongerwinter hield flink huis aan de boorden van de Zaan.
Al deze en nog veel meer gebeurtenissen komen terug op de posters van het dictatoriale bewind. Ze zijn exemplarisch voor heel Nederland en geven de repressie weer die vijf jaar lang het dagelijks leven bepaalde. In de begeleidende tekst wordt, met de affiches als leidraad, het oorlogsverloop verteld.
Bekanntmachung/Bekendmaking. Het nazisme in affichevorm (1940-1945) is verkrijgbaar via elke boekhandel. De prijs bedraagt €16,95.